Reisboot
met eigen boot waterwegen verkennen 

Indeling.

Er zijn een aantal typen indelingen te onderscheiden. Het is goed om de praktische aspecten daarvan goed te overwegen: het gaat om ergonomie: hoe kun je leven en bewegen  en vooral varen in een boot en wat is de invloed van de indeling daarop. Daarnaast is er natuurlijk nog smaak: en daarover valt niet te twisten......hoewel?

Boottypen:

Bij een zeilboot heb je meestal een open kuip en een onderdekse kajuit waarin alle 'leef'-functies zijn onder gebracht. De kuip wordt vaak gedeeltelijk overdekt met een tent om het zware weer een beetje buiten te houden. 

 

Dufour 410: Klik

Bij motorboten zien we meer verschillende typen. Maar voor een reisboot moet je eigenlijk de basis eis stellen dat er een navigatiepositie is. Wat bedoelen we daarmee? Sturen over een riviertje vergt weinig navigatie. Maar op het moment dat je door drukkere vaargebieden vaart met verschillende blokgebieden voor de marifoon of met verminderd zicht rekening hebt te houden wordt het prettig dat er iemand in de buurt van de stuurpositie zit die mede uitkijk kan houden op wat er op het water gebeurd, de marifoon kan bedienen, gegevens kan opzoeken of op de kaart kan nakijken. Bij slecht weer is een tweede persoon voor navigatie eigenlijk zelfs noodzakelijk. Tja het wordt allemaal wat onpraktisch als je dan een boot koopt waar er naast de stuurpositie een prachtige grote keuken gebouwd is: leuk voor het schillen van de aardappelen maar minder geschikt als navigatiepositie. 

Een tweede inrichtingseis kan zijn dat je alleen wil kunnen afmeren. Dat is bij een zeilboot meestal relatief makkelijk: je zit buiten aan het roer en aan de zijkant dus je hebt de wal onder handbereik. Bij heel veel motorboten zit de schipper hoog en droog in een kajuit en moet ie vanaf die positie een sprintje trekken en soms ook nog een trap af, om vast te maken: nou maar hopen dat je niet een smakker maakt en de boot tijdens je sprint niet door de wind wordt weg gezet. Nou zal niet iedereen alleen varen op een motorboot en kan een bemanningslid dus ook het vastmaken voor zijn of haar rekening nemen. De vraag is alleen of je daarvan afhankelijk wil zijn én het is een stuk gemakkelijker als je voor en achter gelijk kunt vast maken b.v. in een sluis. Er zijn grofweg twee methoden om dit te bereiken: 

* een zijdeur naast de stuurpositie waardoor je als stuurman zelf even kunt vastmaken of helpen met vastmaken. Deze eis beperkt het aantal kandidaten voor aanschaf enorm: maar de kandidaten met zo'n deur voldoen vaak ook aan een groot aantal van de andere eisen. 

* een afstandsbediening/tweede stuurpositie voor het manoeuvreren, draadloos of bedraad. Je kunt dan als stuurman de laatste meters naar de wal vanaf een positie op het dek sturen en gelijk vastmaken. Het zal duidelijk zijn dat dit soort systemen een prijskaartje hebben waar minimaal drie nullen in voorkomen.  

Een poging om een beetje orde te brengen in de 'architectuur' van motorboten:

Laten we beginnen met het fenomeen achtercabine,afgekort als AC (niet te verwarren met AirCo dus). Die achtercabine zit op de plek waar anders de 'open kuip' zou zijn. Vooral bij staalbouw jachten wordt dan op het dak van de achtercabine een stuurhut gebouwd met een verhoogde 'kuip',  vaak bestaand uit een tent en een ruit die de wind tegen houdt als de tent neergeklapt is.

Bron: Linssen; Klik

Voorbeeld van het stapelen van de stuurhut op de achterkabine: Linssen Sturdy AC

Toch komt het in de moderne buitenlandse botenbouw ook voor dat op het dak van de achtercabine een matras wordt gemaakt waarop je in de buitenlucht kunt liggen of zitten (b.v. Marex AC). 

De stapeling van stuurhut op achtercabine veroorzaakt vaak wel een probleem met de totale hoogte van de boot. Hoewel het vaak neerklapbaar is doe je dit niet zo gauw bij een brug en zeker niet als het slecht weer is. Hier dus de totale hoogte goed in de gaten houden. Om van een dergelijke boot aan de achterkant op de steiger te komen moet vaak een fors hoogteverschil op een laddertje overwonnen worden: goed voor de lenigheid daar niet van. Bij sommige boten is er ook een hydraulische loopplank te koop die maakt het makkelijker overbrugbaar. Dat is echter geen oplossing die minder dan vier nullen bevat, kortom: duur. Let er bij deze boten op dat de stuurpositie bovenop de achterkajuit vaak de enige is. 

Dat is bij de fly-bridge boten anders: die hebben eigenlijk altijd een tweede stuurpositie in het stuurhuis. Met name in zuidelijke landen is de fly-bridge erg populair: dat is een dek met stuurpositie bovenop het dak van de kajuit als een soort dakterras. Voordeel is dat je vaak een beter uitzicht hebt dan vanuit het stuurhuis. Nadeel is, net als bij de AC, dat het is moeilijk om een dergelijke model te maken en niet de 3,30 meter hoogte te overschrijden. De fly-bridge is echter vaak niet neer te klappen als het een keer moet. Als je ook in binnenwateren wil reizen moet je dus als eerste kritisch naar de doorvaarthoogte van dit type boten kijken. Bijkomend nadeel is dat het zwaartepunt van de boot hoger komt te liggen en het gewicht en windgevoeligheid van de boot toe neemt. Er zijn varianten die een klein beetje over de rand kijken, half achter de cabine zitten en daardoor minder hoog worden: als je fan bent van buiten sturen is dat misschien een overweging. 

Het volgende onderscheid is de open of de gesloten stuurhuis. De meest open vorm is de cabrio: een grotendeels stoffen kap die helemaal open kan bij mooi weer. Een tussenvorm is de 'Hard Top' versie met daarin soms een stof harmonica schuifdak en een achterzijde van stof die bij mooi weer geopend kan worden. 

De gesloten kajuit heeft vaak ook een open dak maar dan van glas en een achterpui van glas die open geschoven of geklapt kan worden. In de open kajuit boten loopt de indeling van de kajuit vaak over van binnen naar het buitendeel onder de stoffen kap. Bij de gesloten kajuiten is de indeling vaak meer gescheiden tussen een binnen en een buiten zit gedeelte. Het leuke van open is natuurlijk dat je midden in de natuur zit. Onderschat echter niet dat het openen en sluiten van grote stoffen constructies best tijd en moeite kost: een dak open schuiven gaat sneller dan een cabrio kap weg klappen. Stoffen kappen hebben overigens een beperkte levensduur en isoleren veel minder goed dan een vaste constructie waardoor je meer verwarmingscapaciteit nodig hebt.

Het volgende type onderscheid bij een motorboot is de bovendekse of de onderdekse kajuit. Sturen doe je altijd bovendeks en slapen en badkamer zijn vrijwel altijd onderdeks maar de plaats van de zithoek en de keuken bepalen het verschil. Je kunt het aan de buitenkant van een boot al zien: als de kajuit bovendeks kort is is het niet meer dan een stuurcabine die de verbinding vormt met het achterdek. Als het bovendeks een lang gerekte kajuit is dan is er meestal ook ruimte voor de keuken en de zit/eet-hoek.

Bij een open stuurhuis is er eigenlijk altijd sprake van een onderdekse keuken en eethoek die s'avonds desgewenst afgesloten kan worden. Bij een gesloten stuurhuis komt beide voor. Vanuit ergonomisch oogpunt is het hebben van alle leeffuncties op één niveau ('one level living') erg comfortabel: je hoeft dan geen trapje op of af naar de keuken en je kunt makkelijk even iets in de keuken doen (b.v. koffie maken) en tussendoor betrokken zijn bij het varen. Het nadeel van de keuken bovendeks is dat de afmetingen ervan vaak beperkter zijn dan die van een benedendeks keuken. Om dat nadeel op te lossen zijn er boten die naast de stuurpositie een L-vormige keuken hebben gebouwd zodat van achter het aanrecht meegevaren kan worden. Daarvoor moet echter meestal een zitpositie opgeofferd worden die vooruit kijkt op de zelfde hoogte als de stuurpositie. Een stuurpositie met een tweezits bank compenseert dat niet echt: je zit dan in een middengrote boot wel erg dicht op elkaar. 

De 'badkamer' kan bestaan uit en aparte douchecel of een douche boven de WC-pot. Het is wel belangrijk dat je in die doucheruimte gaat staan en zitten om te kijken of er voldoende ruimte is om je te bewegen: het kan er krap aan toegaan. En een aparte douche heeft natuurlijk als voordeel dat de rest van de badkamer niet nat wordt. 

Bij de slaapcabines moet je bij de hoofdcabine in ieder geval letten op de toegankelijkheid van het bed: de meeste mensen vinden het niet echt handig om over elkaar heen te moeten kruipen voor het nachtelijke toiletbezoek (de z.g.n. dwarsslaper). Ook zijn er nog boten waar een V-bed in het vooronder gebouwd is en je dus altijd gescheiden van elkaar ligt tenzij je het gat met een plankje dicht maakt maar dan heb je wel weer een uitdaging om er uit te gaan bij het nachtelijk toiletbezoek maar dat kan dan gelukkig wel over het voeteneind of hoofdeind zonder de ander te storen. Vaak kunnen eethoeken omgebouwd worden tot een extra twee persoons bed. De meeste boten in het middengrote segment zullen daar naast ook nog over een tweede of zelfs derde slaapcabine beschikken. Die zijn soms claustrofobisch omdat ze grotendeels onder de vloer van het stuurhuis zitten. Vraag je zelf af of je met meer dan twee aan boord gaat slapen in de praktijk en als dat zo is of het een incident betreft of juist iets wat regelmatig en langer voor komt. Afhankelijk daarvan kun je keuzes maken voor aantal en omvang van de cabine's  Bij grotere boten wordt er dan ook vaak de mogelijkheid voor een tweede badkamer geboden zodat je elkaar niet in de weg zit bij het opstaan....of een splitsing tussen een cabine met alleen een douche en een cabine met alleen een toilet met wastafel. Ook dat werkt sneller als je met een wat groter gezelschap bent.

Niet onbelangrijk is de vraag of je in staat moet zijn om alleen te varen met de boot. In dat geval is het van belang om een zijdeur ter hoogte van de stuurpositie in de kajuit of stuurhut te hebben zodat je direct van achter het stuur de boot kunt vast maken aan de steiger of in de sluis. 

Die stuurpositie zit trouwens vaak aan de stuurboordzijde van een boot: de rechter kant dus. Dat is makkelijk bij het alleen afmeren omdat je toch vaak aan de rechterzijde wil aanleggen. Aan de andere kant zijn er ook voorstanders van de stuurpositie aan de linker kant, net zoals in de auto heb je dan wat beter zicht op het tegemoet komend verkeer van rechts en aanleggen aan de linker kant kan ook. Het is geen optie bij botenbouwers: die stuurpositie zit waar ie zit dus je moet er maar mee leren leven. In een enkele 'trawler-achtige boot zul je nog wel een stuurpositie in het midden tegen kunnen komen. 

Plaats motor: als je kiest voor een boot met een aandrijving via een as en vaste schroef dan zit de motor of de motoren altijd meer naar het midden van de boot, kies je voor een boot met een V-drive, Z-drives of Pod aandrijving dan zitten de motoren meer naar achteren. Waar een motor zit kan geen bed staan en dus heeft dat gevolgen voor de rest van de indeling van de boot. 


Dan komen we aan de standaard indelingen van boten toe. Die is eigenlijk aan de hand van de keuken het best te beschrijven.  

 

  • keuken in het vooronder: koken en eten vinden benedendeks plaats. Voordeel is dat hier vaak iets meer ruimte is voor een keuken dan bovendeks, voordeel is ook dat er ruimte naast de stuurman is voor een assistent voor navigatie of belangstellenden. nadeel is dat er twee zithoeken ontstaan: bovendeks en benedendeks terwijl je er toch maar één tegelijk gebruikt. Nadeel is ook dat er een scheiding in de leefruimte ontstaat, inclusief het daarbij horende niveauverschil
  • keuken naast de stuurpositie: tja in plaats van een bank naast de stuurpositie waarop men kan plaats nemen om mee te kijken met de stuurman moet je in dit soort boten maar de afwas gaan doen of aardappels schillen om dat te bereiken. Deze indeling sluit prima aan bij een traditionele rolverdeling tussen man en vrouw.
  • keuken achter de stuurpositie: dat kan langs de zijwand zijn of aan het eind van de kajuit vaak met een zitgroep er tegenover of er voor. Voordeel van deze indeling is dat alle leeffuncties op één niveau zijn en er plaats is naast de stuurman voor een assistent die navigatietaken kan vervullen of iemand die gewoon mee wil kijken wat er gebeurd. Het nadeel is dat er niet heel veel ruimte voor de keuken is en het dus compact zal zijn. Aan het eind van de kajuit in een L-vorm geplaatst is er meer ruimte maar dan blokkeert deze opstelling soms weer de vrije doorgang naar het achterdek. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Achter de kajuit komt de achterzijde van de boot

  • achterkabine of open kuip